مطالعات ترکیه Türkiye

معرفی ترکیه و بیان تجربیات و مطالعاتم


زبان مادری به زبانی اطلاق می شود که از مادر فرا گرفته شود. امروزه در جهان هزاران زبان مادری وجود دارد که تعداد کمی از این زبانها بصورت زبان نوشتاری ثبت گردیده که زبان ترکی یکی از آنهاست. از این نظر جوامعی که با لهجه های متفاوت به زبان ترکی تکلم می کنند بعلت تسلط به زبانی که در اعصار بسیار قدیم شکل یک زبان نوشتاری را بخود گرفته می توانند احساس غرور و افتخار بکنند.

تقریبا 1500 سال از ثبت زبان ترکی بصورت یک زبان نوشتاری می گذرد . دارا بودن یک زبان به یک ادبیات نوشتاری و تداوم موجودیت آن نمائی مهم از قدرت آن زبان است که در واقع نیروی آن ملت را نشان می دهد. زیرا زبان نتیجه غنای فرهنگی و قدرت سیاسی بوده و بخش مهمی از فرهنگ یک ملت را تشکیل می دهد. بر خورد جوامع ترک با دیگر جوامع و قبایل در طول تاریخ در عین حال به معنی آشنایی زبان ترکی با دیگر زبانها بوده است. که این نیز همانند مبارزات سیاسی و نظامی مجادله در زمینه زبان و فرهنگ را به نمایش می گذارد. وقتی به تحولات تاریخی از چهارچوب کلی بنگریم متوجه می شویم که ترکها با چینی ها، ایرانی ها،اعراب و روسها به مقابله برخاسته و در کنار مبارزات سیاسی و نظامی از نظر زبان و فرهنگ نیز مقابله کرده اند. در این سیر تحول تاریخی وقتی به مقایسه این زبان با دیگر زبانها بر می خیزیم با دو اثر بزرگ و مهم مواجه می شویم . که یکی از آنها دیوان لغات ترک اثر محمود کاشغری و دیگری محاکمه اللغتین اثر علی شیر نوایی می باشد. در مورد این دو اثر بزرگ با پرفسور دکتر سما باروتچو اوز اوندر از اساتید دانشگاه آنکارا و یکی از متخصصین زبان وادبیات لهجه های مختلف ترک گفتگوئی انجام دادیم . او در مورد شرایط سیاسی وا جتماعی دوره ای که این دو اثر به قلم گرفته شدند و جایگاه آثار مذکور در طول روند پیشرفت تاریخی زبان ترکی می گوید:

علی شیر نوایی علاقه و وابسته گی خود نسبت به زبان مادریش ترکی را با شور وهیجان زاید الوصفی چنین بیان می دارد : خالق بزرگ برای دوری از ذلت و نگون بختی و عشق ورزی به آنچه که خوب و زیبا ست را می فرماید. درپی وقوف به این امر آغاز به اندیشیدن در مورد زبان مادریم نمودم . وقتی در اعماق زبان ترکی غوطه ور شدم عالمی خیلی والاتر از هزاران عالم دیدم. آسمان بیکران این جهان زیبا و مزین میدان الهام من بوده و اسب تیز پای الهام خود را در دشتهای بیکران زبان ترکی دوانیدم. در افق های بی انتها پرنده بی قرار خیال خود را به پرواز در آوردم. ذوق من از این گنجینه با ارزش مرواریدها و برلیانهای بی بهایی گرفته است. هم علی شیر نوائی و هم محمود کاشغری این دو شخصیت مهم تاریخی چه با وابسته گی قلبی و روحی خود نسبت به زبان ترکی و چه با فعالیتهایی گرانقدری که در این راستا بعمل آورده اند الگوی مهمی برای ترکها تشکیل داده اند. اگر می خواهیم که زبان ترکی را بعنوان ابزاری برای درک متقابل جوامع ترک مشاهده بکنیم بایستی شور و هیجانی را که آن دو، درمورد زبان ترکی احساس می کردند در اعماق قلب خود حس بکنیم

پرفسور دکتر سما باروتچو اوز اوندر در ادامه چنین می گوید: زبان را باید یکی از عناصر تداوم موجودیت یک جامعه و بخشی از فرهنگ آن دانست. ترکها یکی از جوامعی هستند که در طول تاریخ در مقایسه با دیگر جوامع بسیار زود زبان خود را بصورت نوشتاری در آورده اند. امروزه در جهان هزاران زبان وجود دارد که از بین آنها تنها 100 الی 150 زبان شکل نوشتاری پیدا کرده اند. وقتی به این موضوع از دیدگاه تاریخی زبانهای نوشتاری بنگریم مشاهده می کنیم که سنت زبان نوشتاری تاریخی هزار و 500 ساله دارد. وقتی زبان ترکی را با زبانهای دیگر نوشتاری جهان مقایسه می کنیم متوجه قدمت و تاریخ آن خواهیم شد. در اینجا این سوال مطرح می شود که آیا چه عنصری موجب ایجاد این خصوصیات شده است ؟ آیا عنصر اصلی ، باز صاحب بودن ترکها در اعصار بسیار قدیم به نظام دولتی بوده است؟ یعنی آیا نقطه اوج ملت شدن چیست؟ وقتی تاریخ مطالعه می کنیم پاسخ این سوال را در تشکیل نظام دولتی و موفقیت ترکها در تشکل دولت در اعصار بسیار قدیم می یابیم. وقتی از این دیدگاه می نگریم متوجه ارتباط بسیار مهم و غیرقابل انصراف زبان نوشتاری و دولت می گردیم . یعنی تثبیت همراهی و برابری قدرت سیاسی و زبان نوشتاری دراین راستا بسیار حائز اهمیت است . علی شیر نوائی و محمود کاشغری دو ترک شناس بزرگی بودند که به این موضوع پی برده و متوجه اهمیت آن شدند . این دو ترک شناس بزرگ که می توان گفت پیشگامان علم زبان ترکی در عصر میانی ترک بودند هم با اندوخته های غنی و قلم خود و هم با شخصیت برجسته خود راه گشای پیشرفت و ترویج زبان ترکی در جهان گردیدند. محمود کاشغری که شخصیتی مهم و برجسته در دولت قره خانلو بود در قرن یازدهم در سالهای بین 1071 الی 1073 بمنظور یاد دادن زبان ترکی به اعراب و اثبات اینکه زبان ترکی زبانی هم سنگ با زبان عربی ست اثری ارزشمند بنام " دیوان لغات ترک " به قلم گرفت که اثری در حکم دایره المعارف است . کلمات اصلی این اثر به زبان ترکی ولی توضیح آنها به زبان عربی می باشد. در اینجا این سوال مطرح می شود که این اثر چرا به زبان عربی به قلم گرفته شده است؟ چرا آموختن زبان ترکی به اعراب مورد هدف بود ؟ چرا کاشغری که زبان مادریش ترکی بود می خواست تا هم سنگ بودن زبان ترکی با زبان عربی را به اثبات برساند ؟ قرن یازدهم را باید سده رواج دین مبین اسلام در بین ترکها دانست. ترکها می گفتند به اعراب و فارسها که نماینده گان جهان اسلام هستند علت دیگری نیز افزوده شده است که آن نیز ترکها هستند . به همین دلیل محمود کاشغری کتاب خود را با نقل حدیثی در مورد پیامبر گرامی اسلام آغاز می کند. در این حدیث آمده است زبان ترکها را بیاموزید. زیرا این ترکها هستند که مروج دین اسلام خواهند بود. محمود کاشغری با نقل این حدیث که صحت و یا عدم صحت آن زیاد مهم نیست در واقع می خواهد نماینده گی ترکها برای اشاعه دین اسلام را درکنار اعراب و فارسها اثبات بکند. کاشغری علاوه بر ترک شناسی و قلم زنی در عین حال جنگجویی دلاور بود. 425 ـ 426 سال بعد از اثری که محمود کاشغری به قلم گرفته بود اینبار شخصیتی بنام علی شر نوآیی پا به عرصه جهان گذاشت که در کنار شمشیر با قلم خود غرور زبان ملی ترک رامطرح می کرد . او در سال 1499کتاب محاکمه الغتین را که به معنی محاکمه کلمات می باشد به رشته تحریر درآورد. در اینجا این سوال مطرح می شود که آیا زبانهای تحت محاکمه کدامین زبانها بوده اند ؟ زبانهای ترکی و یا اینکه فارسی . اینبار زبان فارسی را مشاهده می کنیم. البته موقعیت زبان فارسی در ترکستان در قرن پانزدهم را باید ارزیابی کرد. علی شر نوآیی در اثر خود زبانهای حاکم بر آسیا را عربی، ترکی،فارسی و هندی می داند. در این اثر زبان عربی جایگاهی ویژه دارد. زیرا او براین باور بود که زبان عربی بعلت نگارش کتاب مقدس قرآن به آن باید جایگاه مجزایی داشته باشد. فارسی زبان ادبی ست. حقیقتا نیز بسیاری از شاه اثرهای ادبی به این زبان نوشته شده و فارسی منبع الهام سبک های ادبی بی مانندی ست . او از زبان هندی هیچ خوشش نیامده و آنرا خطی کج و معوج می خواند. و بالاخره نوبت زبان ترکی می رسد. او زبان ترکی را بازبان فارسی مقایسه می کند. از کتاب محاکمه اللغتین شیر نوآئی در می یابیم که در آندوران جوی با دو زبان وجود داشته است . علی شیر نوآئی بر این اعتقاد بود که بسیاری از ادیبان که خود نیز در بین آنهاست تمایل به نگارش عقایدشان به زبان فارسی را دارند که خود مشکلی بسیار بزرگ است. او بر این باور است که علت عدم نگارش ادیبان به زبان ترکی از عدم اطلاع کافی آنها از این زبان نشات می گیرد. او می گفت آنها به زبان فارسی نوشته و می خوانند زیرا می خواهند خود را به فارسها نشان بدهند. آنها به همین دلیل به زبان خود ننوشته و نمی خوانند. از کتاب محاکمه اللغتین شیر نوآئی در می یابیم که او به همراه سلطان حسین بایقرا که در عین حال دوست اش بود، استفاده از زبان ترکی در ترکستان را تشویق کرده و حتی موجب تدوین قوانینی در این راستا گردیده اند . یعنی در چهارچوب مفهوم امروزی علم زبان، طرح ترویج و تحکیم زبان بویژه زبان ترکی به اجرا درآورند.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم مرداد 1392ساعت 21:48  توسط اکبر زواری رضائی  |